Św. Wolfgang

Tytuł Figura Św. Wolfgang. Z cyklu dziewięciu figur przedstawiających patronów Świdnicy
Twórca Georg Leonhard Weber
Data powstania 1709-1710 rok
Wymiary wys. 265 cm
Materiał / technika drewno grunt polerowany (szypolen) w kolorze białym polichromia techniki stolarskie i snycerskie złocenia
Miejsce ekspozycji Nawa główna ściana północna na drugim idąc od wschodu filarze arkady międzynawowej
Opis podstawowy
Opis profesionalny

Figura, ustawiona na konsoli przymocowanej do ściany, przedstawia wyobrażonego w całej postaci Św. Wolfganga. Święty ukazany jest w lekko ożywionej pozie. Ma twarz starszego mężczyzny okoloną zarostem z dość długą brodą, ubrany jest w pontyfikalny strój biskupa Kościoła katolickiego, w lewej ręce trzyma insygnium (znak) godności biskupiej – pastorał, w prawej siekierę. Figura jest w większości w białym kolorze polerowanego gruntu, złote są jedynie drobne jej elementy. Św. Wolfgang (około 934-994), jeden z najważniejszych świętych niemieckich był biskupem Ratyzbony a równocześnie benedyktynem. Nie tylko zarządzał swoją diecezją, ale też interesował się życiem zakonnym. Pod koniec życia zamieszkał w pustelni na terenie Górnej Austrii i tam zmarł – bynajmniej nie śmiercią męczeńską, jak mogłaby sugerować siekiera trzymana przez niego w ręce. Stała się ona atrybutem świętego jako pamiątka wydarzenia z jego życia: przybywszy na miejsce swojego odosobnienia Wolfgang po modlitwie rzucił w pobliskie zarośla siekierą i wyznaczył tym samym miejsce, gdzie zbudował swoją celę.

Opis: Całopostaciowe, w dużym stopniu pełne, ścięte z tyłu i wydrążone przedstawienie stojącego Św. Wolfganga ustawione na konsoli zawieszonej na filarze. Konsola wydatna, ozdobiona od przodu masywnym, wolutowym kartuszem poprzedzonym od dołu rodzajem podwieszonej rowkowanej „muszli”. Kartusz z boków dekorowany liśćmi; w jego centrum owalna tablica ze złotym napisem na czerwonym tle: „In honorem | S. WOLFGANGI | Episc.”. Ponad kartuszem górna część konsoli, wieloboczna, profilowana w formie gzymsu, pokryta brązową marmoryzacją. Na górnej powierzchni konsoli dodatkowa podstawa pod figurę w formie grubej płyty.
Święty lekko poruszony, całą postacią zwrócony bardzo nieznacznie w lewą (heraldyczne) stronę, z prawą nogą mocno wysuniętą do przodu i lekko ugiętą w kolanie (widoczny masywny but na stopie biskupa), z lewą cofniętą do tyłu; ręce odsunięte nieco w bok od ciała (prawa dłoń niżej i bliżej biodra). Głowa skierowana lekko w lewo (heraldycznie) i nieco uniesiona ku górze; twarz starszego mężczyzny okolona długimi włosami i zarostem z długą brodą częściowo zasłaniającą szyję. Wolfgang ubrany w pontyfikalny strój biskupi: sutannę zapinaną z przodu na guziki, komżę, stułę, humerał (pod szyją), spiętą na piersi kapę i infułę na głowie; na rękach święty ma biskupie rękawice i pierścienie. Na piersi Wolfgang zawieszony ma krzyż biskupi, w lewej ręce trzyma pastorał z ukośnie ustawioną laską, natomiast w prawej siekierę. Szaty z drobnymi fałdami, lewa poła kapy jakby porwana przez wiatr zasłania przód postaci przylegając do ciała. Rzeźba w białym kolorze polerowanego gruntu z drobnymi złotymi elementami: na konsoli z krawędziami wolutowych form kartusza oraz niektórymi drobnymi listkami; na szatach świętego obramieniami i ornamentami; ponadto złote są: krzywaśń pastorału i trzonek siekiery (laska pastorału i ostrze siekiery są srebrne).

Historia: Figura jest jedną z dziewięciu rzeźb świętych ustawionych z inicjatywy jezuitów w 1710 roku na konsolach zawieszonych na filarach nawy głównej. Każda z rzeźb ufundowana została przez inną osobę – za wyjątkiem prezentowanej figury Św. Wolfganga, co do której nie zachował się żaden przekaz odnośnie fundacji, przypuszczać więc należy, że sfinansowali ja sami jezuici.

Charakterystyka: Jezuici, aby nawiązać do katolickiej, średniowiecznej przeszłości Świdnicy postanowili, że każda figura przedstawiać będzie patrona jednej z kaplic ustawionych przy bramach prowadzących do miasta. Opisywany posąg odwołuje się do kaplicy p.w. św. Wolfganga przy Bramie Franciszkańskiej. Święty patron tej kaplicy (około 934-994), pochodzący z arystokratycznej rodziny, należał do najwybitniejszych świętych hierarchów w dziejach Niemiec: pełnił funkcję biskupa Ratyzbony, związany był z dworem cesarskim, ale jako benedyktyn żywo interesował się także życiem klasztornym. Dla Europy Środkowo-Wschodniej był ważny nie tylko ze względu na swoją misję na Węgry, ale także dlatego, iż zgodził się na oddzielenie ze swojej diecezji znacznego obszaru i utworzenie z niej diecezji praskiej. Pod koniec życia zamieszkał w pustelni na terenie Górnej Austrii i tam zmarł – bynajmniej nie śmiercią męczeńską, jak mogłaby sugerować siekiera trzymana przez niego w ręce. Stała się ona atrybutem świętego jako pamiątka wydarzenia z jego życia: przybywszy na miejsce swojego odosobnienia Wolfgang po modlitwie rzucił w pobliskie zarośla siekierą i wyznaczył tym samym miejsce, gdzie zbudował swoją celę.


Bibliografia
Literatura (w wyborze, w układzie chronologicznym, z uwzględnieniem pozycji wzmiankujących cały zespół figur, a nie pojedyncze przedstawienia, których nie wymieniają – jest to zaznaczone uwagą w nawiasie trójkątnym na końcu zapisu - ; jeśli ta uwaga została pominięta oznacza to, że w danej publikacji wymieniono wszystkie figury, każdą określając tytułem przedstawienia – w tym figurę omawianą w nocie, co nie jest osobno zaznaczone; jeśli jest podana s. ewentualnie nr il. [z notatką identyfikującą przedstawienie] to oznacza, że opracowana w nocie figura jest uwzględniona w danej publikacji, a nie są wymienione lub zreprodukowane wszystkie inne figury, albo wzmiankowana jest tylko ich część):

Hermann Hoffmann, Die Jesuiten in Schweidnitz, Schweidnitz 1930 (Zur Schlesischen Kirchengeschichte, Nr 3), s. 153.

Erich Wiese, Thomas Weisfeldt, ein nordischer Barockbildhauer in Schlesien, „Jahrbuch der Preussischen Kunstsammlungen“, Bd. 55, 1934, s. 79 .

Edmund Wilhelm Braun, Studien zur schlesischen Barockplastik. II. Die Künstlerische Entwicklung des Schweidnitzer Bildhauers Georg Leonhard Weber bis 1725, „Kunst und Denkmalpflege in Schlesien“, Bd. 2, 1939, s. 128-129 .

Danuta Ostowska, Jerzy Leonard Weber rzeźbiarz śląski epoki baroku, „Roczniki Sztuki Śląskiej” T. II, 1963, s. 97-98.

Danuta Ostowska, Zespół rzeźbiarski w Konarach, „Roczniki Sztuki Śląskiej, T. IV, 1967, s. 218 .

Danuta Ostowska, Rzeźba śląska 1650-1770. Katalog wystawy, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław 1969 .

Danuta Hanulanka, Świdnica, Wydanie II poprawione i uzupełnione, [seria: „Śląsk w Zabytkach Sztuki”, pod redakcją T. Broniewskiego i M. Zlata], Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973, s. 88-89, figura Św. Wolfganga – s. 90.

Konstanty Kalinowski, Rzeźba barokowa na Śląsku, Warszawa 1986, s. 180-181, przypisy 251-252 na s. 225.

Edmund Nawrocki, Kościół parafialny św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy. Przewodnik, Świdnica 1990, s. 23-24.

Teatr i mistyka. Rzeźba barokowa pomiędzy Zachodem a Wschodem, [katalog wystawy], Poznań, Muzeum Narodowe, czerwiec – sierpień 1993, Katalog pod redakcją Konstantego Kalinowskiego, Poznań 1993, [edycja polsko-angielska], s. I.104 - notę biograficzną Jerzego Leonarda Webera opracował Konstanty Kalinowski .

Dariusz Galewski, Kościół Jezuitów w Świdnicy na tle pozostałych gotyckich świątyń prowincji czeskiej Towarzystwa Jezusowego [w:] Śląsk i Czechy. Wspólne drogi sztuki, Materiały konferencji naukowej dedykowane Profesorowi Janowi Wrabecowi, [seria: „Acta Universitatis Wratislaviensis” No 2953, „Historia Sztuki” XXIV], Wrocław 2007, s. 263.

Sobiesław Nowotny, Przewodnik po świdnickiej katedrze, Autor zdjęć Mariusz Barcicki, Świdnica 2009, s. 70-71.

Dariusz Galewski, Jezuici wobec tradycji średniowiecznej. Barokizacje kościołów w Kłodzku, Świdnicy, Jeleniej Górze i Żaganiu, [seria: „Ars Vetus et Nova”, Redaktor serii W. Bałus, T. XXXVI], Kraków 2012, s. 195 i 222.

Barbara Skoczylas-Stadnik [tekst], Franciszek Grzywacz [fotografie], Katedra świdnicka perłą Dolnego Śląska, Legnica 2016, s. 32 i 34-35 (il. z podpisami), figura Św. Wolfganga – il. dolna prawa na s. 35.

Artur Kolbiarz, Michael Klahr Starszy, Paul Stralano i rzeźba barokowa w Świdnicy. Nowe uwagi na temat edukacji artystycznej Klahra, „Roczniki Sztuki Śląskiej”, T. XXVII, 2018, s. 147 .