Św. Wawrzyniec

Tytuł Figura Św. Wawrzyniec. Z cyklu dziewięciu figur przedstawiających patronów Świdnicy
Twórca Georg Leonhard Weber
Data powstania 1709-1710 rok
Wymiary wys. 229 cm
Materiał / technika drewno grunt polerowany (szypolen) w kolorze białym polichromia techniki stolarskie i snycerskie złocenia
Miejsce ekspozycji Nawa główna ściana południowa na czwartym idąc od wschodu filarze arkady międzynawowej

Opis podstawowy

Opis profesionalny

Figura, ustawiona na konsoli przymocowanej do ściany, przedstawia wyobrażonego w całej postaci Św. Wawrzyńca. Święty jest ożywiony, jego młoda twarz bez zarostu okolona jest krótkimi włosami. Wawrzyniec ubrany jest w strój liturgiczny, którego szczególnie charakterystyczną częścią jest dalmatyka. Wskazuje ona na godność diakona pełnioną przez mężczyznę (diakon – osoba opatrzona pierwszym z trzech stopni święceń ma m.in. za zadanie asystować kapłanowi w czasie liturgii, ale nie może go zastępować). Wawrzyniec trzyma w rękach Ewangelię, a z boku towarzyszy mu narzędzie jego męczeńskiej śmierci – ruszt. Figura Św. Wawrzyńca ukazuje jednego z najważniejszych męczenników wczesnego okresu chrześcijaństwa, a więc czasów zanim władcy Rzymu zaczęli nową wiarę traktować w sposób tolerancyjny. Wawrzyniec był stosunkowo młodym duchownym wywodzącym się z Hiszpanii. Dzięki znajomości z przyszłym papieżem Sykstusem II znalazł się w Rzymie i został diakonem. W czasie prześladowań chrześcijan za czasów cesarza Waleriana, gdy Sykstus II został zgładzony, rzymscy prześladowcy zażądali od Wawrzyńca wydania skarbów Kościoła. Święty zdołał w porę rozdysponować kosztowności pomiędzy biednych, a gdy to wyszło na jaw poniósł w 258 roku męczeńską śmierć na ruszcie. Główny strój diakona – dalmatyka oraz narzędzie męki – ruszt są atrybutami świętego.

Opis: Całopostaciowe, w dużym stopniu pełne, ścięte z tyłu i głęboko wydrążone przedstawienie stojącego Św. Wawrzyńca ustawione na konsoli zawieszonej na filarze. Konsola wydatna, ozdobiona od przodu masywnym wolutowym kartuszem poprzedzonym od dołu rodzajem podwieszonej rowkowanej „muszli”. Kartusz z boków dekorowany liśćmi; w jego centrum owalna tablica ze złotym napisem na czerwonym tle: „In honorem | S. LAURENTI | Mart.”. Ponad kartuszem górna część konsoli, wieloboczna, profilowana w formie gzymsu, pokryta brązową marmoryzacją. Na górnej powierzchni konsoli dodatkowa podstawa pod figurę w formie grubej płyty. Święty poruszony, silnie wygięty w biodrach w lewą (heraldycznie) stronę, z prawą nogą mocno wysuniętą do przodu, ugiętą w kolanie oraz lewą cofniętą, praktycznie niewidoczną pod szatami (poza czubkiem buta); na obu stopach widoczne pełne buty. Głowa świętego obrócona w tym samym kierunku, w którym wygięte są jego biodra, uniesiona ku górze, odwrócona od widza w 3/4. Gładka, pozbawiona zarostu twarz młodzieńca o pełnych, lekko nalanych rysach. włosy stosunkowo krótkie, mocno kręcone. Ręce świętego zgięte w łokciach i skierowane w prawą heraldycznie stronę. Dłonie na wysokości bioder: prawa odsunięta w bok od ciała, trzyma uchwyt rusztu, lewa widoczna nieznacznie wyżej niż prawa, już na tle postaci. Święty przytrzymuje lewą dłonią górną krawędź księgi (niewątpliwie Ewangelii), dolną krawędzią opartej o udo prawej nogi Wawrzyńca. Oprawa księgi z ozdobnymi okuciami przy krawędziach, w narożnikach i pośrodku pola oprawy. Wawrzyniec ubrany w strój diakona: albę, dalmatykę i humerał przy szyi. Szaty w wielu miejscach, np. u dołu postaci mocno pofałdowane, z drobnymi załamaniami, w innych miejscach o dużych gładkich powierzchniach. Obok prawej nogi świętego widoczny ruszt o uproszczonych formach, skierowany uchwytem ku górze, oparty o podstawę rzeźby, narzędzie męczeństwa Wawrzyńca. Rzeźba w białym kolorze polerowanego gruntu z drobnymi złotymi elementami: na konsoli z krawędziami wolutowych form kartusza oraz niektórymi drobnymi listkami; na szatach świętego obramieniami alby u dołu i zdobieniami przy rękawach, obszyciami dalmatyki oraz niektórymi elementami humerału; ponadto złote są: okucia księgi i ruszt.

Historia: Figura jest jedną z dziewięciu rzeźb świętych ustawionych z inicjatywy jezuitów w 1710 roku na konsolach zawieszonych na filarach nawy głównej. Każda z rzeźb ufundowana została przez inną osobę – wykonanie figury Św. Wawrzyńca sfinansował świdnicki ławnik Nikolaus Hada na pamiątkę kaplicy pod wezwaniem tego świętego przy Bramie Dolnej.

Charakterystyka: Jezuici, aby nawiązać do katolickiej, średniowiecznej przeszłości Świdnicy postanowili, że każda figura przedstawiać będzie patrona jednej z kaplic ustawionych przy bramach prowadzonych do miasta. Jednym ze szczególnie popularnych już w średniowieczu świętych patronów tych małych świątyń był. św. Wawrzyniec (225-258). Mimo, że żył stosunkowo wcześnie fakt, że działał w Rzymie sprawia, iż znamy sporo szczegółów z jego życia. Urodzony w Hiszpanii, jako młody człowiek poznał przyszłego papieża Sykstusa II i razem wyjechali do Rzymu. Gdy Sykstus objął tron papieski mianował młodego jeszcze Wawrzyńca diakonem i wyniósł go ponad innych rzymskich diakonów. W czasie prześladowań chrześcijan za czasów cesarza Waleriana papież został stracony, a od zastępującego go Wawrzyńca urzędnicy cesarscy zażądali wydania skarbów Kościoła. Wawrzyniec szybko pozbył się kosztowności i rozdał je biedakom i żebrakom, a za karę poniósł męczeńską śmierć na ruszcie umieszczonym ponad paleniskiem. Właśnie dlatego ruszt stał się jego atrybutem, podobnie jak charakterystyczny strój diakona.

Bibliografia

Literatura (w wyborze, w układzie chronologicznym, z uwzględnieniem pozycji wzmiankujących cały zespół figur, a nie pojedyncze przedstawienia, których nie wymieniają – jest to zaznaczone uwagą w nawiasie trójkątnym na końcu zapisu - ; jeśli ta uwaga została pominięta oznacza to, że w danej publikacji wymieniono wszystkie figury, każdą określając tytułem przedstawienia – w tym figurę omawianą w nocie, co nie jest osobno zaznaczone; jeśli jest podana s. ewentualnie nr il. [z notatką identyfikującą przedstawienie] to oznacza, że opracowana w nocie figura jest uwzględniona w danej publikacji, a nie są wymienione lub zreprodukowane wszystkie inne figury, albo wzmiankowana jest tylko ich część):

Hermann Hoffmann, Die Jesuiten in Schweidnitz, Schweidnitz 1930 (Zur Schlesischen Kirchengeschichte, Nr 3), s. 153.

Erich Wiese, Thomas Weisfeldt, ein nordischer Barockbildhauer in Schlesien, „Jahrbuch der Preussischen Kunstsammlungen“, Bd. 55, 1934, s. 79 .

Edmund Wilhelm Braun, Studien zur schlesischen Barockplastik. II. Die Künstlerische Entwicklung des Schweidnitzer Bildhauers Georg Leonhard Weber bis 1725, „Kunst und Denkmalpflege in Schlesien“, Bd. 2, 1939, s. 128-129 .

Danuta Ostowska, Jerzy Leonard Weber rzeźbiarz śląski epoki baroku, „Roczniki Sztuki Śląskiej” T. II, 1963, s. 97-98.

Danuta Ostowska, Zespół rzeźbiarski w Konarach, „Roczniki Sztuki Śląskiej, T. IV, 1967, s. 218 .

Danuta Ostowska, Rzeźba śląska 1650-1770. Katalog wystawy, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław 1969 .

Danuta Hanulanka, Świdnica, Wydanie II poprawione i uzupełnione, [seria: „Śląsk w Zabytkach Sztuki”, pod redakcją T. Broniewskiego i M. Zlata], Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973, s. 88-89.

Konstanty Kalinowski, Rzeźba barokowa na Śląsku, Warszawa 1986, s. 180-181, przypisy 251-252 na s. 225.

Edmund Nawrocki, Kościół parafialny św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy. Przewodnik, Świdnica 1990, s. 23-24.

Teatr i mistyka. Rzeźba barokowa pomiędzy Zachodem a Wschodem, [katalog wystawy], Poznań, Muzeum Narodowe, czerwiec – sierpień 1993, Katalog pod redakcją Konstantego Kalinowskiego, Poznań 1993, [edycja polsko-angielska], s. I.104 - notę biograficzną Jerzego Leonarda Webera opracował Konstanty Kalinowski .

Dariusz Galewski, Kościół Jezuitów w Świdnicy na tle pozostałych gotyckich świątyń prowincji czeskiej Towarzystwa Jezusowego [w:] Śląsk i Czechy. Wspólne drogi sztuki, Materiały konferencji naukowej dedykowane Profesorowi Janowi Wrabecowi, [seria: „Acta Universitatis Wratislaviensis” No 2953, „Historia Sztuki” XXIV], Wrocław 2007, s. 263.

Sobiesław Nowotny, Przewodnik po świdnickiej katedrze, Autor zdjęć Mariusz Barcicki, Świdnica 2009, s. 70-71.

Dariusz Galewski, Jezuici wobec tradycji średniowiecznej. Barokizacje kościołów w Kłodzku, Świdnicy, Jeleniej Górze i Żaganiu, [seria: „Ars Vetus et Nova”, Redaktor serii W. Bałus, T. XXXVI], Kraków 2012, s. 195 i 222.

Barbara Skoczylas-Stadnik [tekst], Franciszek Grzywacz [fotografie], Katedra świdnicka perłą Dolnego Śląska, Legnica 2016, s. 32 i 34-35 (il. z podpisami), figura Św. Wawrzyńca – il. górna środkowa na s. 34.

Artur Kolbiarz, Michael Klahr Starszy, Paul Stralano i rzeźba barokowa w Świdnicy. Nowe uwagi na temat edukacji artystycznej Klahra, „Roczniki Sztuki Śląskiej”, T. XXVII, 2018, s. 147 .