Św. Wacław przed cesarzem

Opis: Obraz namalowany na podobraziu w formie pionowo ustawionego prostokąta. Kompozycja przedstawia św. Wacława, księcia czeskiego przybywającego – dzięki aniołom, które go w cudowny sposób przeniosły – przed oblicze cesarza na sejm Rzeszy. Scena wielofigurowa, z tłumem postaci ukazanych w zróżnicowanych pozach i strojach, o złożonej kompozycji. Całość rozgrywa się we wnętrzu – w bazylice (?) – o monumentalnych formach. Z prawej (od patrzącego) strony kompozycji widoczne są w ujęciu perspektywicznym kolejno: wielka arkada półkolista, wydobyta w murze znacznej grubości (ściany boczne tej dużej arkady mają podziały architektoniczne, z pilastrami i belkowaniem oraz z mniejszą arkadą, na osi której ponad łukiem widoczny jest kartusz z herbem Przemyślidów), a następnie w głębi ukazana kolumnada z podpór o kompozytowych kapitelach, podtrzymująca pełne belkowanie i kolebkowe sklepienie o dekoracji o motywach wici roślinnej intencjonalnie malowanej lub rzeźbionej. Wnętrze tej nawy przedzielone jest rodzajem balkonu. Na obrazie lewa (od patrzącego) część tej bazyliki jest niewidoczna, gdyż zasłaniają ja kotary na bliższym planie, wypełniające lewy (od patrzącego) górny narożnik obrazu. Kolorystyka motywów architektonicznych utrzymana w odcieniach szarości i brązu wpadającego w czerwień; kotary granatowe oraz białe z brązowym obramieniem. Opisane motywy architektoniczne przedstawione są w sposób zupełnie ahistoryczny i fantastyczny, choć zgodny z cechami stylowymi architektury późnobarokowej. Właściwa wielofigurowa scena rozgrywa się na pierwszym planie, przed arkadą prowadzącą do monumentalnej sali. Umiejscowienie najważniejszej postaci całego cyklu, św. Wacława, wyznacza ideowe centrum kompozycji. W prawym (od patrzącego) dolnym narożniku obrazu ukazano skłębione, białoszare i różowe obłoki, na których stoją trzy postacie zwrócone w kierunku osi kompozycji. w centrum widać św. Wacława podtrzymywanego pod ręce przez dwa anioły widoczne z jego boków. Święty ustawiony prawie w 3/4 w prawą (heraldycznie) stronę, kroczy do przodu z lewą nogą wysuniętą silnie do przodu. Głowa lekko przekrzywiona w tę sama stronę, w którą zwrócone jest ciało. Święty ma twarz dojrzałego mężczyzny, okoloną zarostem i długimi włosami opadającymi na ramiona; zarost i włosy brązowe. Ręce świętego lekko zgięte w łokciach, opuszczone na wysokość bioder, rozłożone na boki, z dłońmi otwartymi w kierunku postaci po przeciwległej stronie obrazu, jakby ukazane w geście wzbraniania się. Władca ubrany w skłębione szaty odsłaniające nogi do kolan: kolejno białą szatę spodnią (z której widać tylko kołnierzyk i koniec prawego rękawa) oraz niebieską wierzchnią i różowy płaszcz podbity gronostajem, z taką samą pelerynką. Na szyi ma zawieszony długi, brązowy (intencjonalnie niewątpliwie złoty) łańcuch z medalionem. Na głowie widać czerwoną mitrę obramowaną u dołu gronostajem. Widoczny jeden but świętego, niski, pełny, zakończony prosto. Anioły prowadzące świętego i wskazujące palcami na drugą część kompozycji po przeciwnej stronie pola obrazu (a konkretnie na znajdującego się tam cesarza), o młodych twarzach, blond włosach, ubrane są w bardzo skłębione szaty w kolorach białoszarym, zielonym i ceglastym; szaty odsłaniają ramiona aniołów, ich stopy bose. Z tyłu widoczne duże skrzydła ustawione pionowo w górę, szare i białe. Lewą część pola obrazu u dołu wypełnia tłum około dziesięciu dostojników siedzących na ławach (jedna, ozdobiona wolutami, brązowa, ustawiona na szarej posadce z prostokątnych płyt, widoczna w lewym – od patrzącego – narożniku obrazu). Dostojnicy Ci ukazani w ożywionych pozach zwracają się ku sobie i gestykulują okazując zdumienie. Ubrani są w bogate, wielobarwne stroje, niektórzy mają na głowach książęce mitry lub czapki z piórami. Otaczają oni trójstopniowy postument, na którym stoi wnoszący się ponad ten tłum cesarz stanowiący odpowiednik św. Wacława po drugiej stronie obrazu. Widoczny z prawego profilu, pochylony w kierunku św. Wacława, z głową lekko przechyloną w kierunku widza, z twarzą okoloną zarostem i włosami, z prawą ręką zgiętą w łokciu, wysuniętą do przodu i trzymającą daleko od ciała brązowe (w intencji złote) berło skierowane w stronę św. Wacława; lewa ręka cesarza widoczna w głębi, niżej, odsunięta w bok od ciała. Władca ubrany w zbroję i skłębiony brązowy płaszcz przy krawędziach dekorowany kamieniami jubilerskimi. Na głowie cesarza zamknięta korona z czterema kabłąkami, z kulą z krzyżykiem na szczycie, bogato kameryzowana.

Historia: Obraz należy do rozmieszczonego na ścianach nawy cyklu poświęconego dwóm świętym patronom kościoła (i zarazem patronom krajów, z których się wywodzili): Stanisławowi biskupowi krakowskiemu i męczennikowi oraz Wacławowi księciu Czech i również męczennikowi. Ten ostatni obraz zawisł na ścianie nawy dopiero w 1725 roku. Wiemy o tym z napisu umieszczonego na ścianie (na tynku) za obrazem. Nie jest jednak wykluczone, że sam obraz powstał wcześniej, około 1720 roku, kiedy to – jak wiadomo ze źródeł zapłacono jego twórcy, Jeremiasowi Josephowi Knechtlowi, za namalowanie ostatnich dzieł z cyklu. Wykonanie bogato zdobionej ramy dla tego dzieła mogło się przeciągnąć nawet do kilku lat. Wszystkie te prace finansował magistrat miasta Świdnicy.

Charakterystyka: Decyzja o wykonaniu dla świdnickiej świątyni wielkich malowideł ilustrujących życie jej patronów była oczywista ze względu na obecny w tym kościele żywy kult liturgiczny wymienionych świętych. Obraz tu omawiany, zawdzięczał postanie funduszom miasta Świdnicy, którego zarządcy manifestowali w ten sposób swoje przywiązanie do religii katolickiej. Obraz, podobnie jak i dwa inne odnoszące się do św. Wacława był dotychczas nie do końca trafnie interpretowany. Obecność w scenie cesarza wyciągającego berło w stronę św. Wacława skłaniała badaczy do określenia przedstawienia jako ilustracji sceny Św. Wacław otrzymujący z rąk cesarza godność królewską. Zapomniano jednak o tym, że patron Czech nigdy godności królewskiej nie uzyskał. Scena zaś wyobraża moment cudownego przybycia – za sprawą aniołów – spóźnionego księcia czeskiego na posiedzenie sejmu Rzeszy i jego osobiste powitanie przez cesarza.