Św. Stanisław rzucający klątwę na króla Bolesława Śmiałego

Opis: Obraz namalowany na podobraziu w formie pionowo ustawionego prostokąta. Kompozycja przedstawia św. Stanisława, biskupa krakowskiego rzucającego klątwę na króla Bolesława Śmiałego. Scena wielofigurowa, z tłumem postaci, o złożonej kompozycji. Całość rozgrywa się na tle brązowej (w odcieniach) i szarej architektury – przed wejściem do kościoła; z lewej strony od patrzącego) u góry, nieco na prawo (heraldycznie) od osi obrazu widoczny jest prześwit z niebem i obłokami. U dołu pierwszego planu przedstawiona jest brązowa ziemia. Po prawej stronie pola kompozycji (od patrzącego) wyobrażone zostało wejście do kościoła, usytuowane na podwyższeniu, poprzedzone trzema stopniami. Portal prostokątny, drzwi uchylone, za nimi widać wnętrze świątyni z elementami architektury. Portal flankują dwie kręcone kolumny, górna część fasady zasłonięta jest przez obłoki i ucięta przez krawędź obrazu. Na podeście przed wejściem do kościoła widać grupę złożoną ze stojącego na pierwszym planie św. Stanisława i trzech otaczających go duchownych widocznych z boków i od tyłu. Święty ukazany w całej postaci w ożywionym ruchu, zwrócony jest w 3/4 ku osi obrazu, jego sylwetka skręcona jest w formie przypominającej literę „S”, biodra nieznacznie wysunięte są w prawą (heraldycznie) stronę. Głowa świętego pochylona lekko w dół, twarz o rysach starszego mężczyzny okolona zarostem ze średniej długości brodą; zarost i widoczne fragmenty włosów brązowe. Stanisław w uniesionych w górę dłoniach, widocznych z lewej (heraldycznie) strony na wysokości szyi trzyma górną część ukośnie ustawionego pastorału, ubrany jest w strój biskupi (białą albę, ornat z brązowym wzorem tkaniny i kapę od spodu niebieską, wierzchem różowo-fioletową, spiętą pod szyją zaponą z klejnotem; przy szyi widoczny rąbek białego humerału, a na głowie osadzona jest infuła białego koloru, spodem niebieska, z klejnotem na osi); szaty świętego o sumarycznie potraktowanych, pełnych ruchu fałdach. Duchowni stojący przy świętym wyobrażeni w całej postaci (jeden częściowo widoczny z tyłu), w bardzo ożywionym ruchu, trzymający w rękach różne przedmioty (diakoni po bokach trzymają: lewy – od patrzącego – otwartą księgę, na którą prawdopodobnie spogląda święty, prawy – klucz; drugi klucz trzyma duchowny stojący za świętym). Dwóch diakonów po bokach ma na sobie białe alby, pod szyją humerały i czerwono-brązowe dalmatyki (w przypadku jednego z nich, najbliższego prawej krawędzi obrazu – od patrzącego – widać z jednego z boków dalmatyki niebieskie wstążki). Duchowny stojący za świętym ma na sobie słabo widoczny strój kanonika, na głowie ma czarny biret. Przeciwwagę dla grupy ze św. Stanisławem stanowi grupa żołnierzy towarzyszących królowi, zajmująca lewą (od patrzącego) połowę pola malowidła. Najważniejszą postacią jest tu monarcha, stojący blisko świętego, u stóp schodów, wyobrażony w całej postaci, przodem do widza, ale z głową zwrócona w 3/4 w lewą (heraldycznie) stronę. Jego twarz, o bardzo ekspresyjnym, wręcz brutalnym wyrazie, z „sumiastymi” wąsami zbliżona jest do sarmackiego typu znanego m.in. z portretów Jana III Sobieskiego i jego współczesnych choć jest oczywiście znacznie „przerysowana”); włosy i zarost postaci są brązowe. Lewą stopę władca stawia na pierwszym stopniu schodów, ręką z tej samej strony podparty jest pod bok. W prawej opuszczonej w dół ręce trzyma brązowe berło. Ubrany jest w szatę spodnią, antykizującą, szaroniebieską półzbroję (lub osłonę torsu z miękkiego materiału, np. barwionej skóry, opinającą ciało), czerwony płaszcz o zmonumentalizowanych fałdach i niebieskie buty zasłaniające łydki. Towarzyszący mu żołnierze stojący w ożywionych pozach w grupie za jego plecami, zwróceni są w stronę króla choć ich głowy odwrócone są w różne strony. Jeden z nich odwrócony tyłem do patrzącego, przedstawiony na pierwszym planie, najbliższy widzowi, patrzy się na tę grupę. Żołnierze trzymają broń drzewcową widoczną ponad ich głowami. Ubrani są w stroje przeważnie ponadczasowe, z drobnymi elementami nawiązującymi do mody orientalnej (np. futrzana czapka na głowie żołnierza ukazanego najbliżej króla); widoczne są tu barwy m.in. biała, zielona i różowa, odcienie brązu i szarości. W prawym (od strony widza) narożniku obrazu przedstawiony siedzący na kamieniu żebrak w poszarpanym stroju (brązowe spodnie, niebieski kaftan i brązowa czapka), z kijem, spoglądający na króla. Odpowiednikiem tej postaci w drugim dolnym rogu jest leżący na ziemi kamień, o którego stopę opiera ukazany od tyłu żołnierz najbliższy widzowi. Na dalekim planie w tle głównej sceny, u dołu wyobrażono brązowe zabudowania, powyżej których widać błękitne niebo z białymi obłokami. Przy górnej krawędzi, w przestrzeni obrazu na bliższym planie widoczne są biało-szare i różowe obłoki, a na ich tle wyobrażono postacie trzech fruwających aniołków okrytych barwnymi draperiami. Jeden z nich, najbliższy lewej (od widza) krawędzi obrazu trzyma złamaną świecę, kolejni idąc w lewą (heraldycznie stronę): środkowy ma w rękach czaszkę, a ostatni w lewej dłoni dzierży rózgę a w prawej miecz o płomienistej głowni.

Historia: Obraz należy do rozmieszczonego na ścianach nawy cyklu poświęconego dwóm świętym patronom kościoła (i zarazem patronom krajów, z których się wywodzili): Stanisławowi biskupowi krakowskiemu i męczennikowi oraz Wacławowi księciu Czech i również męczennikowi. Cały cykl powstał z inicjatywy jezuitów, ale tylko ten jeden obraz i jego ramę sfinansowało kolegium w Świdnicy. Być może jezuici malowidło to zamówili na własny koszt, aby dać przykład potencjalnym sponsorom. Jeśli tak istotnie było, można przyjąć że malowidło powstało dość wcześnie, może nawet wyprzedziło fundację Johanna Antona von Schaffgotscha z 1711 roku (obraz Św. Stanisław rozdaje jałmużnę). Jest to jednak tylko hipoteza.

Charakterystyka: Decyzja o wykonaniu dla świdnickiej świątyni wielkich malowideł ilustrujących życie jej patronów była oczywista ze względu na obecny w tym kościele żywy kult liturgiczny wymienionych świętych. Popularność na Śląsku w średniowieczu patrona Polski św. Stanisława była duża i w pewnym stopniu przetrwała do czasów nowożytnych. Stąd dobra znajomość żywotów świętego i trafność w oddaniu tematu ikonograficznego. Natomiast indywidualne predyspozycje malarza, Jeremiasa Josepha Knechtla chętnie stosującego przerysowania i nadmierną ekspresję w swoich dziełach doskonale pasowały do większości dramatycznych epizodów z życia św. Stanisława.