Św. Stanisław Kostka

Opis. Obraz owalny, zawiera przedstawienie wizji św. Stanisława Kostki, któremu w trakcie modlitwy ukazuje się Dzieciątko Jezus. Tło przedstawienia brązowe, w większości jednolite („abstrakcyjne”), w górnej części, zwłaszcza po lewej stronie pola kompozycji przybiera formę lekko zaróżowionych, rozświetlonych, rozjaśnionych bielą obłoków. Św. Stanisław wyobrażony w prawej (patrząc od widza) połowie pola kompozycji, klęczący i zwrócony w prawą heraldycznie stronę, ukazany od kolan, z głową nieznacznie podniesioną ku górze, z prawą dłonią złożoną na piersi i lewą ręką wyciągniętą ku przodowi. Końcami palców święty dotyka stopy prawej nóżki Dzieciątka, widocznego w drugiej połowie pola obrazu, u góry, na tle rozświetlonych obłoków. Twarz świętego młodzieńcza, o delikatnych, zaokrąglonych rysach, z wydatnym nosem; krótkie, gęste, ciemne (brązowe) włosy okalają głowę; dłonie dość pulchne; karnacja ciała biała. Stanisław Kostka ubrany w czarny habit jezuicki, z rozchylonym przy szyi kołnierzykiem, odsłaniającym podobnie rozchylony biały kołnierzyk koszuli; rąbki spodniej szaty widoczne także przy końcach długich i wąskich rękawów habitu. W lewej połowie pola obrazu, u góry ukazane w całej postaci Dzieciątko, siedzące na obłokach, zwrócone ku świętemu, z wysuniętą ku niemu prawą nóżką i rączkami. Twarz Dzieciątka o prawie „dorosłych”, choć delikatnych rysach, głowa okolona krótkimi blond włosami, karnacja blado-różowa. Nagie ciało małego Jezusa okryte jest w pasie ciemnoróżową draperią; poniżej stóp Dzieciątka widoczna para uskrzydlonych główek anielskich (skrzydła szaroniebieskie). Rama częściowo ażurowa. W ogólnym zarysie owalu, lekko wydłużonego na osi pionowej. U góry dekoracja ramy nieco bardziej rozbudowana, ma charakter zwieńczenia, na osi którego, bezpośrednio ponad obrazem umieszczona duża muszla. Rama od dołu ścięta prosto. Zbudowana z symetrycznych, wielowarstwowych splotów wici akantowej w białym kolorze polerowanego gruntu, o ostrej stylizacji (ale jeszcze nie usychającej) oraz drobniejszych motywów kwiatowych i rogów obfitości po bokach ramy. Opisane sploty wzbogacone motywami w całości lub częściowo złotymi: profilowanymi listwami, odcinkami marszczonej wstęgi o różnej szerokości, przeważnie poskręcanej (z wolutowymi zakończeniami), samodzielnymi wolutami, kwiatami lilii oraz rogiem m.in. z dużymi kielichami kwiatowymi w projekcji górnej (w szczycie ramy).

Historia: Obraz należy do cyklu dziewięciu kompozycji ufundowanych przez jezuitów świdnickich w ramach trwającej kilkadziesiąt lat gruntownej barokizacji gotyckiego wnętrza kościoła w Świdnicy. Obrazy zamówiono w 1700 roku u dwóch śląskich malarzy: cztery u Knechtla oraz pięć u Johanna Jacoba Eybelwiesera Młodszego. Knechtel namalował swoje obrazy zapewne dość szybko, ale bogate ramy do nich sporządzono dziesięć lat później, przypuszczalnie dopiero wtedy, gdy wszystkie obrazy cyklu były gotowe.

Charakterystyka: Obraz należy do cyklu, który miał za zadanie zilustrować zasługi jezuitów w dziejach Kościoła Katolickiego przez ukazanie najwybitniejszych przedstawicieli zakonu. Wśród nich wyróżniali się dwaj bardzo młodzi jezuici nie będący męczennikami, ale wyjątkowo gorliwymi wyznawcami. Obok Włocha, św. Alojzego Gonzagi, którego wizerunek także uwzględniony został w świdnickim cyklu, szczególną popularność uzyskał Polak św. Stanisław Kostka, urodzony w 1550 roku na Mazowszu jako syn kasztelana zakroczymskiego Jana. Jako chłopiec wysłany został na naukę do Wiednia, gdzie studiował pod opieką jezuitów. Szybko objawiła się jego wzmożona religijność, wzmocniona przeżyciem mistycznym, którego doznał w czasie choroby w 1565 roku. Stanisław szybko podjął – wbrew stanowisku ojca – decyzję o wstąpieniu do nowego zakonu i w 1567 roku poprzez Bawarię dotarł do Rzymu, gdzie Franciszek Borgiasz skierował go do nowicjatu przy kościele św. Andrzeja na Kwirynale. Tam, niedługo później, 15 sierpnia 1568 roku Stanisław zmarł na malarię. W opinii współczesnych odznaczał się wyjątkowymi zaletami charakteru i zmarł w aurze świętości. Beatyfikowany w 1606 roku, został kanonizowany w 1726 roku. Jego przedstawienie w cyklu obrazów świdnickich świadomie zbliża go do wyobrażenia św. Alojzego Gonzagi. Obraz należy do wczesnego okresu twórczości Knechtla i w kompozycji przedstawienia widać jeszcze pewne echa rozwiązań manierystycznych. Jednak w tym przypadku ujęcie jest bardzo spokojne, a Knechtel akcent położył przede wszystkim na ilustrację głębokiego życia duchowego świętego.