Św. Paweł Miki

Opis. Obraz owalny, zawiera przedstawienie Św. Pawła Miki ukazanego w chwili męczeństwa. Święty wyobrażony od kolan, przywiązany sznurami w pozycji pionowej do krzyża w kolorze brązowym, słabo odcinającego się od tła, z ramionami szeroko rozłożonymi, z głową uniesioną lekko ku górze w lewą (heraldycznie) stronę. Twarz mężczyzny w średnim wieku, o krótkich, siwiejących włosach i zaroście z krótką brodą, oczy wzniesione ku górze; indywidualnie scharakteryzowane oblicze świętego podkreślone jest głębokimi cieniami. Mężczyzna ubrany w czarny habit z długimi rękawami oraz w białą szatę spodnią z widocznymi krawędziami rękawów i kołnierzykiem. Jego tors przebijają dwie skierowane ukośnie od dołu, widoczne częściowo włócznie, szaro-czarne, z ciemnoczerwonymi frędzlami u nasady ostrzy: na habicie widoczne obfite ślady krwi. Tło przedstawienia w większości ciemnoczerwone, z brązowym odcieniem, z widocznymi zarysami obłoków i promieni światła. Na tle w górnej części obrazu ukazany fruwający aniołek, okryty czerwoną draperią, trzymający ciemnozielone: palmą męczeńską i wieniec. Rama częściowo ażurowa. W ogólnym zarysie owalu, lekko wydłużonego na osi pionowej (nieco bardziej od góry, gdzie ma charakter zwieńczenia, na osi którego wyobrażona częściowo złota korona z częścią górną z białych akantowych liści, ponad którymi, prawie na samym szczycie ramy złota woluta), rama od dołu ścięta prosto. Zbudowana z symetrycznych, wielowarstwowych splotów wici akantowej w białym kolorze polerowanego gruntu, o ostrej stylizacji (ale jeszcze nie usychającej) wzbogaconych motywami złotymi: odcinkami marszczonej wstęgi, przeważnie poskręcanej (z wolutowymi zakończeniami), liśćmi palmy i gałęziami lauru, łamaną wstęgą i kampanulami (te dwa ostatnie motywy na ramie bezpośrednio ujmującej obraz) oraz rogami obfitości (w dolnej części ramy).

Historia: Obraz należy do cyklu dziewięciu kompozycji ufundowanych przez jezuitów świdnickich w ramach trwającej kilkadziesiąt lat gruntownej barokizacji gotyckiego wnętrza kościoła w Świdnicy. Obrazy zamówiono w 1700 roku u dwóch śląskich malarzy: cztery u Knechtla oraz pięć u Johanna Jacoba Eybelwiesera Młodszego. Knechtel, który otrzymał za swoje dzieła łącznie 60 florenów, namalował obrazy zapewne dość szybko, ale bogate ramy do nich sporządzono dopiero dziesięć lat później, niewątpliwie w związku z trwającymi w tym samym czasie pracami przy ogromnych elementach wyposażenia świątyni wykonywanych przez warsztat snycerski zorganizowany na miejscu przez jezuitów.

Charakterystyka: Obraz należy do cyklu, który miał za zadanie zilustrować zasługi jezuitów w dziejach Kościoła Katolickiego przez ukazanie najwybitniejszych przedstawicieli zakonu, w tym zwłaszcza męczenników, którzy stracili życie w czasie misji jezuickich na Wschodzie. Część starszej literatury błędnie identyfikuje bohatera kompozycji jako św. Jana Franciszka Régis (lub jako św. Jana z Goto). Tymczasem wyobrażono tu św. Pawła Miki, Japończyka urodzonego około 1565 roku niedaleko Kioto, w rodzinie o wysokim statusie społecznym, ale skłaniającej się ku katolicyzmowi. Ochrzczony jako dziecko, kształcony przez jezuitów, wstąpił do nich jako chłopiec, a jako dorosły został wybitnym katechetą – przeznaczony został do święceń kapłańskich (co w przypadku Japończyków było rzadkością). Jako jeden z wielu jezuitów stał się ofiarą prześladowań w końcowych latach XVI wieku. W więzieniu przyjął święcenia kapłańskie, a 5 lutego 1597 roku został – po uprzednich torturach – umęczony (w gronie łącznie dwudziestu sześciu chrześcijan) koło Nagasaki (ukrzyżowany i przebity lancami). Został beatyfikowany przez papieża Urbana VIII w 1627 roku, a kanonizowany przez papieża Piusa IX w 1862 roku. Temat męczenników jezuickich musiał być bliski autorowi obrazu, Jeremiasowi Josephowi Knechtlowi, który – zapewne po okresie nauki w Pradze – osiadł w Legnicy i związał się przede wszystkim z tym zakonem. Obraz należy do wczesnego okresu jego twórczości, w którym widać jeszcze pewne echa rozwiązań manierystycznych. Kompozycja, mimo dramatycznego tematu, nie epatuje okrucieństwem ani nadmierną ekspresją, jej autor położył raczej nacisk na spokojną pewność wiary, która odmalowuje się w chwili śmierci w twarzy świętego.