Św. Mikołaj

Tytuł Figura Św. Mikołaj. Z cyklu dziewięciu figur przedstawiających patronów Świdnicy
Twórca Georg Leonhard Weber
Data powstania 1709-1710 rok
Wymiary wys. 262 cm
Materiał / technika drewno grunt polerowany (szypolen) w kolorze białym polichromia techniki stolarskie i snycerskie złocenia
Miejsce ekspozycji Nawa główna ściana południowa na drugim idąc od wschodu filarze arkady międzynawowej
Opis podstawowy
Opis profesionalny

Figura, ustawiona na konsoli przymocowanej do ściany, przedstawia wyobrażonego w całej postaci Św. Mikołaja. Święty ukazany w lekko ożywionej pozie. Jego twarz oddana została z wyjątkowym realizmem. Święty ubrany jest w pontyfikalne szaty biskupie. W lewej ręce trzyma pastorał, na jego prawej dłoni leży zamknięta księga z ułożonymi na jej wierzchu trzema bryłami złota. Figura jest w większości w białym kolorze polerowanego gruntu, złote są jedynie drobne jej elementy (m.in. księga i bryły na niej). Życie św. Mikołaja, jednego z najpopularniejszych świętych w czasach średniowiecznych jest tak naprawdę mało znane. Był biskupem Miry w Azji Mniejszej w 1. połowie IV wieku, Późniejsze legendy związały z nim szereg opowieści, z których największą sławę przyniósł Mikołajowi opis historii trzech ubogich panien, którym święty dostarczył w cudowny sposób trzy złote kule (lub bryły złota) na posagi. Są one najbardziej znanym atrybutem świętego, a sama opowieść zachowała swą popularność i stała się podstawą zwyczaju ofiarowywania dzieciom prezentów przez św. Mikołaja.

Opis: Całopostaciowe, w dużym stopniu pełne, ścięte z tyłu i głęboko wydrążone przedstawienie stojącego Św. Mikołaja ustawione na konsoli zawieszonej na filarze. Konsola wydatna, ozdobiona od przodu masywnym wolutowym kartuszem poprzedzonym od dołu rodzajem podwieszonej rowkowanej „muszli”. Kartusz z boków dekorowany liśćmi; w jego centrum owalna tablica ze złotym napisem na czerwonym tle: „In honorem | S. NICOLAI | Episc.”. Ponad kartuszem górna część konsoli, wieloboczna, profilowana w formie gzymsu, pokryta brązową marmoryzacją. Na górnej powierzchni konsoli dodatkowa podstawa pod figurę w formie grubej płyty.
Święty lekko poruszony, całą postacią zwrócony nieco w prawą (heraldyczne) stronę, z prawą nogą mocno wysuniętą do przodu, ugiętą w kolanie oraz lewą cofniętą, praktycznie niewidoczną pod szatami; na prawej stopie widoczny masywny but. Głowa świętego obrócona w tym samym kierunku co jego korpus, nieznacznie pochylona. Twarz starszego mężczyzny o bardzo realistycznie oddanych rysach; nalana, szeroka, pobrużdżona, z małym wydatnym podbródkiem, bez zarostu, z puklami włosów po bokach. Mikołaj w lewej ręce odsuniętej w bok od ciała, w dłoni widocznej na wysokości barku, trzyma pastorał o ukośnie ustawionej lasce. Prawą rękę ugiętą ma w łokciu, a na poziomo rozłożonej dłoni widocznej nieco powyżej wysokości bioder trzyma zamkniętą księgę, na której leżą trzy bezkształtne bryły.
Mikołaj ubrany w pontyfikalny strój biskupi: sutannę zapinaną z przodu na guziki, komżę, stułę, humerał (pod szyją), spiętą na piersi kapę i infułę na głowie; na dłoniach ma biskupie rękawice z pierścieniami. Szaty umiarkowanie pofałdowane. Rzeźba w białym kolorze polerowanego gruntu z drobnymi złotymi elementami: na konsoli z krawędziami wolutowych form kartusza oraz niektórymi drobnymi listkami; na szatach świętego obramieniami i drobnymi motywami ornamentalnymi; ponadto złote są: księga i leżące na niej bryły, a także krzywaśń pastorału (jego laska jest srebrna).

Historia: Figura jest jedną z dziewięciu rzeźb świętych ustawionych z inicjatywy jezuitów w 1710 roku na konsolach zawieszonych na filarach nawy głównej. Każda z rzeźb ufundowana została przez inną osobę – wykonanie figury Św. Mikołaja sfinansował ks. David Tusche ze świdnickiego kościoła pod wezwaniem tego właśnie świętego.

Charakterystyka: Jezuici, aby nawiązać do katolickiej, średniowiecznej przeszłości Świdnicy postanowili, że każda figura przedstawiać będzie patrona jednej z kaplic ustawionych przy bramach prowadzonych do miasta. Opisywany posąg odwołuje się do kaplicy na cmentarzu miejskim, wzniesionej p.w. tego świętego. Św. Mikołaj był jednym z najpopularniejszych świętych średniowiecza, niezmiernie czczony był także w kościele prawosławnym. W gruncie rzeczy wiadomo o nim bardzo niewiele: żył zapewne w 1. połowie IV wieku i był biskupem miasta Miry w Azji Mniejszej. Późniejsze legendy bardzo ten życiorys uzupełniły – jedną z najczęściej wspominanych cudownych historii związanych ze św. Mikołajem była opowieść o pomocy jakiej w cudowny sposób udzielił trzem ubogim pannom ofiarowując im jako posag złote kule (czy też bryły złota). Najpopularniejszy atrybut świętego – występujący w opisywanej figurze – bierze się właśnie z tej opowieści. Św. Mikołaj dostarczający dzieciom prezenty ma również taki sam rodowód.


Bibliografia
Literatura (w wyborze, w układzie chronologicznym, z uwzględnieniem pozycji wzmiankujących cały zespół figur, a nie pojedyncze przedstawienia, których nie wymieniają – jest to zaznaczone uwagą w nawiasie trójkątnym na końcu zapisu - ; jeśli ta uwaga została pominięta oznacza to, że w danej publikacji wymieniono wszystkie figury, każdą określając tytułem przedstawienia – w tym figurę omawianą w nocie, co nie jest osobno zaznaczone; jeśli jest podana s. ewentualnie nr il. [z notatką identyfikującą przedstawienie] to oznacza, że opracowana w nocie figura jest uwzględniona w danej publikacji, a nie są wymienione lub zreprodukowane wszystkie inne figury, albo wzmiankowana jest tylko ich część):

Hermann Hoffmann, Die Jesuiten in Schweidnitz, Schweidnitz 1930 (Zur Schlesischen Kirchengeschichte, Nr 3), s. 153.

Erich Wiese, Thomas Weisfeldt, ein nordischer Barockbildhauer in Schlesien, „Jahrbuch der Preussischen Kunstsammlungen“, Bd. 55, 1934, s. 79 .

Edmund Wilhelm Braun, Studien zur schlesischen Barockplastik. II. Die Künstlerische Entwicklung des Schweidnitzer Bildhauers Georg Leonhard Weber bis 1725, „Kunst und Denkmalpflege in Schlesien“, Bd. 2, 1939, s. 128-129 .

Danuta Ostowska, Jerzy Leonard Weber rzeźbiarz śląski epoki baroku, „Roczniki Sztuki Śląskiej” T. II, 1963, s. 97-98, figura Św. Mikołaja - il. nlb. środkowa na tabl. XXXVI w obrębie wkładki z tablicami po s. 160.

Danuta Ostowska, Zespół rzeźbiarski w Konarach, „Roczniki Sztuki Śląskiej, T. IV, 1967, s. 218 .

Danuta Ostowska, Rzeźba śląska 1650-1770. Katalog wystawy, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław 1969 .

Danuta Hanulanka, Świdnica, Wydanie II poprawione i uzupełnione, [seria: „Śląsk w Zabytkach Sztuki”, pod redakcją T. Broniewskiego i M. Zlata], Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973, s. 88-89.

Konstanty Kalinowski, Rzeźba barokowa na Śląsku, Warszawa 1986, s. 180-181, przypisy 251-252 na s. 225.

Edmund Nawrocki, Kościół parafialny św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy. Przewodnik, Świdnica 1990, s. 23-24.

Teatr i mistyka. Rzeźba barokowa pomiędzy Zachodem a Wschodem, [katalog wystawy], Poznań, Muzeum Narodowe, czerwiec – sierpień 1993, Katalog pod redakcją Konstantego Kalinowskiego, Poznań 1993, [edycja polsko-angielska], s. I.104 - notę biograficzną Jerzego Leonarda Webera opracował Konstanty Kalinowski .

Dariusz Galewski, Kościół Jezuitów w Świdnicy na tle pozostałych gotyckich świątyń prowincji czeskiej Towarzystwa Jezusowego [w:] Śląsk i Czechy. Wspólne drogi sztuki, Materiały konferencji naukowej dedykowane Profesorowi Janowi Wrabecowi, [seria: „Acta Universitatis Wratislaviensis” No 2953, „Historia Sztuki” XXIV], Wrocław 2007, s. 263.

Sobiesław Nowotny, Przewodnik po świdnickiej katedrze, Autor zdjęć Mariusz Barcicki, Świdnica 2009, s. 70-71.

Dariusz Galewski, Jezuici wobec tradycji średniowiecznej. Barokizacje kościołów w Kłodzku, Świdnicy, Jeleniej Górze i Żaganiu, [seria: „Ars Vetus et Nova”, Redaktor serii W. Bałus, T. XXXVI], Kraków 2012, s. 195 i 222.

Barbara Skoczylas-Stadnik [tekst], Franciszek Grzywacz [fotografie], Katedra świdnicka perłą Dolnego Śląska, Legnica 2016, s. 32 i 34-35 (il. z podpisami), figura Św. Mikołaja – il. dolna lewa na s. 34.

Artur Kolbiarz, Michael Klahr Starszy, Paul Stralano i rzeźba barokowa w Świdnicy. Nowe uwagi na temat edukacji artystycznej Klahra, „Roczniki Sztuki Śląskiej”, T. XXVII, 2018, s. 147 , figura Św. Mikołaja – s. 145 i 147, il. 40 na s. 146.