Św. Marcin

Opis: Całopostaciowe, niemal pełne ale nieznacznie ścięte z tyłu i wydrążone przedstawienie stojącego Św. Marcina ustawione na konsoli zawieszonej na filarze. Konsola wydatna, ozdobiona od przodu masywnym wolutowym kartuszem poprzedzonym od dołu rodzajem podwieszonej rowkowanej „muszli”. Kartusz z boków dekorowany liśćmi; w jego centrum owalna tablica ze złotym napisem na czerwonym tle: „In honorem | S. MARTINI | Episc.”. Ponad kartuszem górna część konsoli, wieloboczna, profilowana w formie gzymsu, pokryta brązową marmoryzacją. Na górnej powierzchni konsoli dodatkowa podstawa pod figurę w formie grubej płyty. Święty ukazany w ożywionym ruchu, w pełnej dramatyzmu pozie: jego lewa noga wysunięta mocno do przodu, bardzo nieznacznie ugięta w kolanie, prawa cofnięta do tyłu, wyprężona. Prawe biodro mocno uniesione ku górze, bark z tej samej strony obniżony co nadaje figurze sylwetę zbliżoną do litery „S”. Głowa ukazana prawie z profilu, skierowana w prawą (heraldycznie) stronę, pochylona ku dołowi; twarz o wyraźnych męskich choć młodych rysach, z dużym lekko zakrzywionym nosem; spod hełmu wyłaniają się grube pukle włosów. Ręce skierowane w przeciwną stronę niż głowa: lewą ręką odsuniętą daleko w bok od ciała święty przytrzymuje końcówkę poły płaszcza, w prawej dłoni, widocznej bliżej torsu Marcin trzyma miecz, którym odcina część płaszcza. Święty ubrany w półzbroję nawiązującą do wzorów antycznych, z rodzajem „fartucha” do kolan, odsłaniającej nogi w sandałach. Tunika spodnia z szerokimi rękawami sięgającymi do łokci, na nią nałożony skórzany półpancerz, ściśle przylegający do torsu, uwydatniający muskulaturę, zdobiony motywami ornamentalnymi. Na plecach św. Marcina płaszcz, którego połę odsuniętą w bok od ciała święty trzyma z lewej (heraldycznie) strony. Elementy stroju uzupełnione różnej długości paskami. Na głowię świętego hełm ozdobiony dekoracją m.in. z motywem liści. Obok prawej nogi świętego siedzi żebrak (postać wyraźnie mniejsza od postaci świętego), z uniesioną głową pokrytą puklami włosów, z otwartymi ustami (oczy ślepe?), wyciągający ku górze prawą rękę w geście prośby; lewa ręka żebraka ucięta na wysokości ramienia. Postać ubrana w kuse szaty częściowo odsłaniające nagie ciało. Rzeźba w białym kolorze polerowanego gruntu z drobnymi złotymi elementami: na konsoli krawędziami wolutowych form kartusza oraz niektórymi drobnymi listkami; na szatach i hełmie wąskimi obramieniami i niektórymi paskami oraz motywami ornamentalnymi; złoty miecz świętego ma srebrną głownię.

Historia: Figura jest jedną z dziewięciu rzeźb świętych ustawionych z inicjatywy jezuitów w 1710 roku na konsolach zawieszonych na filarach nawy głównej. Każda z rzeźb ufundowana została przez inną osobę – wykonanie figury Św. Marcina sfinansował burmistrz świdnicki Neumann.

Charakterystyka: Jezuici, aby nawiązać do katolickiej, średniowiecznej przeszłości Świdnicy postanowili, że każda figura przedstawiać będzie patrona jednej z kaplic ustawionych przy bramach prowadzonych do miasta. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest właśnie posąg Św. Marcina. W literaturze poświęconej katedrze świdnickiej przyjmuję się, że wybór świętego wynikał w tym przypadku z osobistej motywacji fundatora: burmistrz Neumann objął swój urząd 11 listopada, właśnie w dzień św. Marcina i najwyraźniej uznał go za patrona sprawowanej przez siebie funkcji. Św. Marcin (316 lub 317-397), jest – w przeciwieństwie do wielu na wpół legendarnych świętych z wczesnej epoki chrześcijaństwa – postacią historyczną, o której zachowało się wiele przekazów. Urodzony na terenie Panonii (obecnie Węgry), jako piętnastolatek wstąpił szeregi armii rzymskiej i służył w niej w gwardii cesarskiej. W czasie tej służby w Amiens w Galii (obecnie Francja) miało miejsce słynne wydarzenie: Marcin widząc skąpo odzianego żebraka bez wahań odciął połę swojego wojskowego płaszcza i okrył nędzarza – właśnie ten moment ukazuje rzeźba świdnicka. Późniejsze losy Marcina są na ogół dobrze poznane: przyjął chrzest, wystąpił z armii i rozpoczął intensywną działalność (odbył mnóstwo podróży) realizując idee misyjne (nawrócił ogromną ilość osób) na przemian z pustelniczymi i zakonnymi. Sam zamykał się na jakiś czas w eremach lub zakładał klasztory. Najsilniej związany był z Tours w Galii, a lud tego miasta wybrał go biskupem – nazywany bywa najczęściej św. Marcinem z Tours, a np. w Świdnicy na napisie objaśniającym jego osobę pojawia się tytuł biskupa (episcopus), co dla nieznającego jego życiorysu widza może się w pierwszej chwili wydać sprzecznością (młody żołnierz biskupem?). Zmarł w Tours (pochowano go 11 listopada), a jego grób stał się jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc chrześcijaństwa. Zresztą do dziś jest jednym z najbardziej znanych świętych Kościoła katolickiego, a czczony był także w kościele prawosławnym.