Św. Ignacy Loyola

Opis. Obraz owalny, zawiera przedstawienie Św. Ignacego Loyoli w stroju zakonnym i kapłańskim, obok księgi z dewizą zakonu jezuitów. Święty stojący niemal frontalnie, bardzo nieznacznie zwrócony w lewą (heraldycznie) stronę, ukazany w 3/4 wysokości postaci. Głowa również lekko obrócona, twarz o portretowych, nieco ascetycznych rysach: widoczne bardzo wydatne czoło, głęboko osadzone, ciemne, uniesione ku górze oczy i nos z lekkim garbem, uszy duże (widoczne tylko lewe). Twarz od dołu okala bardzo krótki ciemny zarost, po bokach głowy kępki siwiejących włosów; karnacja lekko zaróżowiona. Święty ręce rozłożone ma po bokach ciała, z dłońmi odwróconymi wnętrzem ku widzowi. Ignacy ubrany jest w czarny habit zakonny z białym kołnierzykiem spodniej szaty widocznym przy szyi; na habit założona biało-szara komża, przy krawędzi obszyta koronkami. Na szyi zawieszona jest złotawa stuła wykonana z tkaniny o deseniu z motywów wici roślinnej, z krzyżami na jej końcach widocznych z przodu u dołu postaci. Po prawej stronie pola obrazu, przy jego krawędzi, tuż za postacią świętego wyobrażono brązowy postument o profilowanej krawędzi, na którym znajduje się ukośnie ustawiona, wielka otwarta księga o szarych kartach; na nich przedstawione brązowe początkowe litery (majuskułowe) dewizy zakonu jezuitów: „AMDG” – „A[D] M[AIOREM] D[EI] G[LORIAM]” („Na większą chwałę Bożą”) – dwie pierwsze litery umieszczono na lewej stronie księgi na dwóch poziomach, dwie następne na prawej. Po przeciwnej stronie pola kompozycji widoczne w tle postaci świętego szare elementy monumentalnej architektury: na postumencie masywna baza kolumny, której trzon biegnący w górę w większości zasłonięty jest skłębioną ciemnozieloną draperią. Całą górną część tła na prawo od tej kolumny wypełniają różowe obłoki, rozświetlone u góry po prawej, blisko krawędzi, przez promienistą glorię, w której także różowy monogram Chrystusa „IHS” (skrót oznacza: „Iesus Hominum Salvator” – „Jezus Zbawca Ludzi”) z krzyżem – znak zakonu jezuitów. Rama częściowo ażurowa. W ogólnym zarysie owalu, lekko wydłużonego na osi pionowej (nieco bardziej od góry, gdzie ma charakter zwieńczenia, u szczytu którego umieszczona para wolut); od dołu rama z podwieszonymi festonami przewiązanymi w formie kokardy na osi. Zbudowana z symetrycznych, wielowarstwowych splotów wici akantowej w białym kolorze polerowanego gruntu, o ostrej stylizacji (ale jeszcze nie usychającej) oraz motywów złotych: pojedynczego kwiatu (na osi w górnej części), profilowanych listew, odcinków marszczonej wstęgi, przeważnie poskręcanej, taśm z motywem kaboszonów i rzędów kampanul. W dolnej części kompozycję uzupełniają dwa mało wydatne rogi obfitości z płomieniami.

Historia: Obraz należy do cyklu dziewięciu kompozycji ufundowanych przez jezuitów świdnickich w ramach trwającej kilkadziesiąt lat gruntownej barokizacji gotyckiego wnętrza kościoła w Świdnicy. Obrazy zamówiono w 1700 roku u dwóch śląskich malarzy: cztery u Knechtla oraz pięć u Johanna Jacoba Eybelwiesera Młodszego. Knechtel namalował swoje obrazy zapewne dość szybko, już około 1700 roku, natomiast Eybelwieser – sądząc z sygnatur wraz z datami odkrytych w czasie konserwacji na niektórych jego obrazach z cyklu – ukończył swoją część zlecenia dopiero w 1710 roku i zapewne wtedy sporządzono bogate ramy do wszystkich płócien.

Charakterystyka: Obraz należy do cyklu, który miał za zadanie zilustrować zasługi jezuitów w dziejach Kościoła Katolickiego przez ukazanie najwybitniejszych przedstawicieli zakonu. Niewątpliwie najważniejszym z nich był pomysłodawca i założyciel zgromadzenie św. Ignacy Loyola, Szlachcic, urodzony w 1491 roku w kraju Basków, służył w oddziałach wojskowych, a poważnie ranny, w czasie rekonwalescencji, rozpoczął długi okres swojej przemiany duchowej, naznaczony, studiami i pielgrzymkami, zakończony we Francji, gdzie Ignacy, razem z garstką towarzyszy złożyli w 1534 roku wzajemne śluby. W Rzymie w 1540 roku uzyskał od papieża Pawła III aprobatę dla nowego zgromadzenia i resztę życia, aż do śmierci w 1556 roku poświęcił nadaniu swojemu dziełu właściwych ram organizacyjnych i duchowych. Na obrazie ze Świdnicy jego zasługi ukazane są w sposób lapidarny i skrótowy, ale bardzo wymowny: ubranemu w strój kapłana św. Ignacemu otwartemu na wolę Boga (gest rozłożonych rąk) towarzyszy znak zakonu – monogram Chrystusa i skrót jego dewizy – „Na większą chwałę Bożą”. Tę część cyklu, do której należy omawiany obraz świdniccy zakonnicy powierzyli do wykonania wrocławskiemu malarzowi cechowemu, Johannowi Jacobowi Eybelwieserowi. Są to jedne z jego najwcześniejszych dzieł. Niektóre z nich, przypominające w pewnym stopniu portrety, odznaczają się dynamicznym ujęciem, namalowane są przy tym z dużą starannością i subtelnością. Obraz przedstawiający św. Ignacego trafnym, narzucającym się widzowi z dużą siłą ujęciem postaci i czytelnym wykorzystaniem atrybutów doskonale spełnia funkcję przewidzianą dla niego przez jezuitów, fundatorów cyklu. Podobnie jak pozostałe owalne kompozycje na ścianach nawy ukazują uniwersalizm przesłania Kościoła katolickiego z wyraźnym wyeksponowaniem roli samych jezuitów kroczących za Chrystusem i Matką Boską.

Obraz dawniej obraz mylnie uważany za przedstawienie św. Franciszka Ksawerego. Atrybuty – strój i napisy – są powszechnie znane i jednoznacznie odnoszą się do założyciela zakonu jezuitów Ignacego Loyoli. W cyklu ze Świdnicy znajduje się także przedstawienie Św. Franciszka Ksawerego o nieco podobnym typie fizjonomii (pamiętać trzeba, że obaj pochodzili z kraju Basków), ale z zupełnie odmiennymi atrybutami. Jednak św. Ksawery, podobnie jak św. Ignacy Loyola, przedstawiony został w habicie, komży i ze stułą. Przypuszczalnie to właśnie spowodowało pomylenie obu postaci.