Św. Franciszek Borgia

Opis. Obraz owalny, zawiera przedstawienie Św. Franciszka Borgii (nazywanego też Borgiaszem) ukazanego przed ołtarzem, w trakcie wizji, w której ukazały mu się kielich mszalny i hostia. Święty ukazany na pierwszym planie kompozycji, raczej klęczący niż stojący, ukazany w 3/4 wysokości postaci, lekko zwrócony w prawą (heraldycznie) stronę. Głowa Franciszka bardzo nieznacznie uniesiona ku górze, twarz starszego mężczyzny (ale nie starca) o portretowo ujętych rysach, mocno wydłużona, z nosem z wyraźnie zaznaczonym garbem, o dużych uszach; karnacja blado-różowa, ciemne oczy uniesione ku górze, u dołu twarzy siwawy zarost ograniczony do wąsów i brody na podbródku; głowa w większości łysa, z tyłu i na skroniach widoczne siwiejące blond włosy. Święty prawą rękę ma zgiętą w łokciu, a palcami dłoni dotyka piersi; lewa ręka opuszczona w dół wzdłuż ciała. Borgiasz ubrany w strój liturgiczny: szarobiałą albę z humerałem takiego samego koloru widocznym przy szyi i końcówkami rękawów alby obszytymi koronką, ornat o kolorze złotym, z tkaniny zdobionej deseniem z motywem splotów wici roślinnej; na lewym ramieniu zawieszony ma manipularz z takiej samej tkaniny. Po prawej (od patrzącego) stronie kompozycji u dołu, obok postaci świętego, tuż za nią, wyobrażony skłębiony czerwony płaszcz, na nim takiego samego koloru kapelusz kardynalski, na tle płaszcza końcówka laski (?) złotego koloru, zdobiona kamieniami, trzon laski czerwony (insygnium władzy). Po lewej stronie pola obrazu, również na nieco dalszym planie, ukazany ołtarz, ku któremu zwraca się św. Franciszek: na wysokim postumencie okrytym szarą tkaniną (na brzegu którego położona książęca czerwona mitra obszyta futrem gronostajowym), ustawione ukosem (w stosunku do płaszczyzny obrazu) niewielkie brązowe retabulum kolumnowe, od dołu poprzedzone czarną sarkofagową mensą ujętą z boków brązowymi wolutami (na tle mensy ustawiony czarny krucyfiks z biało-żółtą postacią Chrystusa – zapewne więc wykonaną z kości słoniowej); kolumny retabulum szare, między nimi umieszczony obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Matki Boskiej Śnieżnej. Zwieńczenie retabulum zakryte przez szare obłoki, które również pokrywają tło za postacią świętego – obłoki rozświetlone jedynie u szczytu obrazu, przy jego krawędzi, nieco z prawej (heraldycznie) strony, tu na tle szarobłękitnego nieba ukazany złotego koloru kielich z białą hostią otoczoną promienistą glorią. Rama częściowo ażurowa. W ogólnym zarysie owalu, lekko wydłużonego na osi pionowej (nieco bardziej od góry, gdzie ma charakter zwieńczenia. Zbudowana z symetrycznych, wielowarstwowych splotów wici akantowej w białym kolorze polerowanego gruntu, o ostrej stylizacji (ale jeszcze nie usychającej). Opisane sploty wzbogacone motywami w całości lub częściowo złotymi: profilowanymi listwami, odcinkami marszczonej wstęgi, przeważnie poskręcanej (z wolutowymi zakończeniami), wreszcie festonami z kwiatami. Na bokach dwie kadzielnice.

Historia: Obraz należy do cyklu dziewięciu kompozycji ufundowanych przez jezuitów świdnickich w ramach trwającej kilkadziesiąt lat gruntownej barokizacji gotyckiego wnętrza kościoła w Świdnicy. Obrazy zamówiono w 1700 roku u dwóch śląskich malarzy: cztery u Knechtla oraz pięć u Johanna Jacoba Eybelwiesera Młodszego. Knechtel namalował swoje obrazy zapewne dość szybko, już około 1700 roku, natomiast Eybelwieser – sądząc z sygnatur wraz z datami odkrytych w czasie konserwacji na niektórych jego obrazach z cyklu (w tym na omawianym tu obrazie Św. Franciszka Ksawerego) – ukończył swoją część zlecenia dopiero w 1710 roku i zapewne wtedy sporządzono bogate ramy do wszystkich płócien.

Charakterystyka: Obraz należy do cyklu, który miał za zadanie zilustrować zasługi jezuitów w dziejach Kościoła Katolickiego przez ukazanie najwybitniejszych przedstawicieli zakonu. Szczególną rolę wśród nich w pierwszym okresie istnienia jezuitów odegrał św. Franciszek Borgia (1510-1572). Pochodził on ze słynnego hiszpańskiego rodu Borgiów i pierwszą część swojego życia spędził na dworze hiszpańskim, robiąc tam całkowicie świecką i bardzo udaną karierę. Jednak wpływ, jaki miało na niego pobożne wychowanie, objawił się z chwila owdowienia w 1546 roku. Pod wpływem św. Ignacego Loyoli wstąpił do jezuitów i odegrał ogromną rolę w organizacji kształtującego się podówczas zakonu, którego został w końcu trzecim generałem. Zwracał jednak ogromną uwagę na życie duchowe współbraci. Zaangażowany w organizację wyprawy przeciw Turkom zagrażającym podówczas Europie dożył wielkiego zwycięstwa morskiego nad flotą osmańską pod Lepanto w 1572 roku. Na obrazie przedstawiony jest w otoczeniu atrybutów przywodzących na myśl jego rezygnację z życia świeckiego i tytułów (odrzucił też tytuł kardynalski). Tę część cyklu, do której należy omawiany obraz świdniccy zakonnicy powierzyli do wykonania wrocławskiemu malarzowi cechowemu, Johannowi Jacobowi Eybelwieserowi. Są to jedne z jego najwcześniejszych dzieł. Obraz przedstawiający Św. Franciszka Borgiasza namalowany – jak wszystkie dzieła tego artysty należące do omawianej serii – z dokładnością i subtelnością, łączy niemal portretowe ujęcie twarzy świętego z sugestywnym przedstawieniem zakonnika, który odrzuciwszy godności świeckie i duchowne z niezłomną wiarą oddaje się Bogu.