Św. Barbara

Tytuł Figura Św. Barbara. Z cyklu dziewięciu figur przedstawiających patronów Świdnicy
Twórca Georg Leonhard Weber
Data powstania 1709-1710 rok
Wymiary wys. 247 cm
Materiał / technika drewno grunt polerowany (szypolen) w kolorze białym polichromia techniki stolarskie i snycerskie złocenia
Miejsce ekspozycji Nawa główna ściana północna na piątym idąc od wschodu filarze arkady międzynawowej
Opis podstawowy
Opis profesionalny
Figura, ustawiona na konsoli przymocowanej do ściany, przedstawia wyobrażoną w całej postaci Św. Barbarę. Święta ukazana jest w jakby roztańczonej, ruchliwej pozie. Ma pełną twarz, pełne wdzięku ruchy rąk i spowita jest w bardzo długie, pofałdowane szaty. Przy jej prawej nodze ustawiono wieżę, wyżej anioł trzymający kielich. Figura jest w białym kolorze polerowanego gruntu, złote są jedynie drobne jej elementy. Św. Barbara nie jest już dziś uznawana za ważną świętą Kościoła, choć wolno otaczać ją kultem. Wątpliwości historyków zaczął budzić jej częściowo legendarny życiorys. Wedle starych podań żyła w III wieku n.e. w Azji Mniejszej. Nawróciła się na chrześcijaństwo, ale jej ojciec, odrzucający nową wiarę doprowadził do jej uwięzienia w wieży – tam ukazał się jej anioł z kielichem i hostią (właśnie te dwa motywy z jej życiorysu stały się jej atrybutami). Męczennica została ścięta około 305 roku n.e. W średniowieczu i czasach nowożytnych była bardzo popularna.

Opis: Całopostaciowe, niemal pełne ale lekko ścięte z tyłu i wydrążone przedstawienie stojącej Św. Barbary ustawione na konsoli zawieszonej na filarze. Konsola wydatna, ozdobiona od przodu masywnym wolutowym kartuszem poprzedzonym od dołu rodzajem podwieszonej rowkowanej „muszli”. Kartusz w białym kolorze polerowanego gruntu, z boków dekorowany liśćmi; w jego centrum owalna tablica ze złotym napisem na czerwonym tle: „In honorem | S. BARBARAE | Virg. Mart.”. Ponad kartuszem górna część konsoli, wieloboczna, profilowana w formie gzymsu, pokryta brązową marmoryzacją. Na górnej powierzchni konsoli dodatkowa podstawa pod figurę w formie grubej płyty. Święta ukazana w ożywionym ruchu, w silnym kontrapoście, z lewą nogą zgiętą w kolanie i opartą o kulę oraz prawym biodrem mocno uniesionym ku górze i wysuniętym w bok – sylwetka świętej przybiera dzięki temu kształt esowaty; obie stopy świętej obute w sandały na bosych nogach. Głowa skierowana w 3/4 w bok, w prawą (heraldycznie) stronę, jest lekko pochylona ku dołowi; twarz o pełnych, ale delikatnych (choć równocześnie mocniej podkreślonych ze względu na odległość figury od widza), idealizowanych rysach młodej kobiety. Na włosach mocno pofałdowany zawój draperii spływający fałdą przy prawym policzku. Ręce zgięte w łokciach; prawa dłoń pełnym egzaltacji gestem złożona na piersi świętej; lewa w układzie pełnym niemal tanecznej gracji z dłonią odsuniętą w bok od ciała trzyma białą lilię o złoconej łodydze; stopy w sandałach. Barbara ubrana w długie, dekoracyjnie ułożone i bardzo pofałdowane (głównie w drobne fałdy) szaty (charakter fałd utrudnia odczytanie przebiegu szat i ich części: widoczny m.in. rodzaj gorsetu świętej, mający w tej formie zapewne nawiązywać do kostiumu antycznego?). Obok prawej nogi męczennicy model wieży z oknami; na ścianie z prawej (heraldycznie) strony osadzona osobno wyrzeźbiona figurka aniołka w locie, z kielichem w ręku. Rzeźba w białym kolorze polerowanego gruntu, z drobnymi złotymi elementami: na konsoli z krawędziami wolutowych form kartusza oraz niektórymi drobnymi listkami; na szatach świętej wąskimi obramieniami; na wieży m.in. profilami; w obrębie postaci aniołka skrzydełkami, draperią i kielichem.

Historia: Figura jest jedną z dziewięciu rzeźb świętych ustawionych z inicjatywy jezuitów w 1710 roku na konsolach zawieszonych na filarach nawy głównej. Każda z rzeźb ufundowana została przez inną osobę – wykonanie figury Św. Barbary sfinansował ks. Löffler, prepozyt i dziekan z Lubomierza.

Charakterystyka: Jezuici, aby nawiązać do katolickiej, średniowiecznej przeszłości Świdnicy postanowili, że każda figura przedstawiać będzie patrona jednej z kaplic ustawionych przy bramach prowadzących do miasta. Posąg św. Barbary odwołuje się do zachowanej do dnia dzisiejszego kaplicy p.w. tej świętej, usytuowanej przy bramie Strzegomskiej. Kaplica wzmiankowana była już w XIV wieku, ale obecna budowla powstała w latach 1500-1513. Św. Barbara, patronka kaplicy, należy do jednej z najpopularniejszych świętych, choć historyczność jej postaci budzi pewne wątpliwości: święta miała żyć w Nikodemii w Azji Mniejszej w III wieku n.e., była dziewicą, przyjęła wbrew woli swojego ojca wiarę chrześcijańską, a po bezskutecznych próbach zmuszenia jej do wyparcia się wiary, ojciec doniósł o tym do pogańskich władz cesarstwa. W wyniku tego donosu została uwięziona w wieży, gdzie ukazał się jej anioł z kielichem i hostią, wreszcie została ścięta mieczem około 305 roku n.e. Mimo, że obecnie – z powodu wątpliwości natury historycznej – nie należy już do grona świętych Kościoła Powszechnego (choć może być czczona lokalnie), to jednak zachowała swoją popularność. Widoczne obok jej postaci w Świdnicy atrybuty (wieża i anioł z kielichem) znajdują wytłumaczenie we wspomnianych okolicznościach jej męczeństwa.


Bibliografia
Literatura (w wyborze, w układzie chronologicznym, z uwzględnieniem pozycji wzmiankujących cały zespół figur, a nie pojedyncze przedstawienia, których nie wymieniają – jest to zaznaczone uwagą w nawiasie trójkątnym na końcu zapisu - ; jeśli ta uwaga została pominięta oznacza to, że w danej publikacji wymieniono wszystkie figury, każdą osobno określając tytułem przedstawienia – w tym figurę omawianą w nocie, co nie jest osobno zaznaczone; jeśli jest podana s. ewentualnie nr il. [z notatką identyfikującą przedstawienie] to oznacza, że opracowana w nocie figura jest uwzględniona w danej publikacji, a nie są wymienione lub zreprodukowane wszystkie inne figury, albo wzmiankowana jest tylko ich część):


Hermann Hoffmann, Die Jesuiten in Schweidnitz, Schweidnitz 1930 (Zur Schlesischen Kirchengeschichte, Nr 3), s. 153.

Erich Wiese, Thomas Weisfeldt, ein nordischer Barockbildhauer in Schlesien, „Jahrbuch der Preussischen Kunstsammlungen“, Bd. 55, 1934, s. 79 .

Edmund Wilhelm Braun, Studien zur schlesischen Barockplastik. II. Die Künstlerische Entwicklung des Schweidnitzer Bildhauers Georg Leonhard Weber bis 1725, „Kunst und Denkmalpflege in Schlesien“, Bd. 2, 1939, s. 128-129 .

Danuta Ostowska, Jerzy Leonard Weber rzeźbiarz śląski epoki baroku, „Roczniki Sztuki Śląskiej” T. II, 1963, s. 97-98.

Danuta Ostowska, Zespół rzeźbiarski w Konarach, „Roczniki Sztuki Śląskiej, T. IV, 1967, s. 218 .

Danuta Ostowska, Rzeźba śląska 1650-1770. Katalog wystawy, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław 1969 .

Danuta Hanulanka, Świdnica, Wydanie II poprawione i uzupełnione, [seria: „Śląsk w Zabytkach Sztuki”, pod redakcją T. Broniewskiego i M. Zlata], Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973, s. 88-89, figura Św. Barbary – s. 88.

Konstanty Kalinowski, Rzeźba barokowa na Śląsku, Warszawa 1986, s. 180-181, przypisy 251-252 na s. 225.

Edmund Nawrocki, Kościół parafialny św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy. Przewodnik, Świdnica 1990, s. 23-24.

Teatr i mistyka. Rzeźba barokowa pomiędzy Zachodem a Wschodem, [katalog wystawy], Poznań, Muzeum Narodowe, czerwiec – sierpień 1993, Katalog pod redakcją Konstantego Kalinowskiego, Poznań 1993, [edycja polsko-angielska], s. I.104 - notę biograficzną Jerzego Leonarda Webera opracował Konstanty Kalinowski .

Bogusław Czechowicz, Późnogotycka kaplica św. Barbary w Świdnicy [w:] Dziedzictwo artystyczne Świdnicy, Książka zawiera materiały z sesji naukowej odbytej w Świdnicy w dniu 2 czerwca 2000 roku [...], Pod redakcją Bogusława Czechowicza, Wrocław-Świdnica 2003, s. 79-100 [artykuł nie zawiera informacji figurach z katedry, ale dotyczy kaplicy św. Barbary, do której wezwania nawiązywała omawiana rzeźba z katedry].

Dariusz Galewski, Kościół Jezuitów w Świdnicy na tle pozostałych gotyckich świątyń prowincji czeskiej Towarzystwa Jezusowego [w:] Śląsk i Czechy. Wspólne drogi sztuki, Materiały konferencji naukowej dedykowane Profesorowi Janowi Wrabecowi, [seria: „Acta Universitatis Wratislaviensis” No 2953, „Historia Sztuki” XXIV], Wrocław 2007, s. 263.

Sobiesław Nowotny, Przewodnik po świdnickiej katedrze, Autor zdjęć Mariusz Barcicki, Świdnica 2009, s. 70-71, il. dolna na s. 70.

Dariusz Galewski, Jezuici wobec tradycji średniowiecznej. Barokizacje kościołów w Kłodzku, Świdnicy, Jeleniej Górze i Żaganiu, [seria: „Ars Vetus et Nova”, Redaktor serii W. Bałus, T. XXXVI], Kraków 2012, s. 195 i 222.

Barbara Skoczylas-Stadnik [tekst], Franciszek Grzywacz [fotografie], Katedra świdnicka perłą Dolnego Śląska, Legnica 2016, s. 32 i 34-35 (il. z podpisami), figura Św. Barbary - il. górna lewa na s. 35.

Artur Kolbiarz, Michael Klahr Starszy, Paul Stralano i rzeźba barokowa w Świdnicy. Nowe uwagi na temat edukacji artystycznej Klahra, „Roczniki Sztuki Śląskiej”, T. XXVII, 2018, s. 147 .