Św. Alojzy Gonzaga

Opis. Obraz owalny, zawiera przedstawienie świętego adorującego trzymany w rękach krucyfiks. Święty wyobrażony na tle bardzo ciemnym, utrzymanym w odcieniach brązu, rozjaśnionym jedynie u samej góry pola obrazu, gdzie na tle rdzawego nieba, obłoków i glorii z promieni światła przedstawiona sfruwająca w dół gołębica Ducha Św. Alojzy Gonzaga ukazany prawie w całej postaci, w dynamicznej pozie, przyklękający, obrócony w 3/4 – także głową – w lewą heraldycznie stronę, lekko pochylony, trzyma w obu dłoniach (prawa ręka świętego umieszczona dużo niżej od lewej) ukośnie ustawiony, sporych rozmiarów krucyfiks. Lewym przedramieniem święty przytrzymuje także zieloną gałąź z białymi kwiatami lilii. Głowa Alojzego pochylona blisko postaci Chrystusa. Gonzaga o delikatnych rysach młodzieńca, o twarzy z karnacją blado-różową, z krótkimi ciemnobrązowymi włosami. Święty ubrany w czarną sutannę, której skłębione fałdy widoczne są na dole obrazu. Przy jego szyi widoczny rozchylony kołnierzyk, ponad którym widać podobnie rozchylony kołnierzyk spodniej białej koszuli. Na sutannę nałożona pofałdowana biała komża, przy górnym wycięciu i dolnej krawędzi ozdobiona delikatną koronką. Ramiona krzyża trzymanego przez świętego w kolorze ciemnego drewna, postać umieszczona na nich przedstawiona realistycznie (głowa Chrystusa odwrócona od świętego), z dużą dozą ekspresji, malowana w konwencji naturalistycznej. U dołu pola obrazu po prawej patrząc od widza przedstawiony jasnobrązowy stolik z czerwoną poduszką, na której leży odwrócona „do góry nogami” książęca mitra, czerwono-złota, obszyta futrem gronostajowym. Rama częściowo ażurowa. W ogólnym zarysie owalu, lekko wydłużonego na osi pionowej. U góry dekoracja ramy nieco bardziej rozbudowana, ma charakter zwieńczenia, na osi którego, bezpośrednio ponad obrazem umieszczono owalny kartusz. Rama od dołu ścięta prosto. Zbudowana z symetrycznych, wielowarstwowych splotów wici akantowej utrzymanej w białym kolorze polerowanego gruntu, o ostrej stylizacji (ale jeszcze nie usychającej) oraz drobniejszych motywów kwiatowych. Opisane sploty wzbogacone motywami w całości lub częściowo złotymi: profilowanymi listwami, odcinkami marszczonej wstęgi o różnej szerokości, przeważnie poskręcanej (z wolutowymi zakończeniami), samodzielnymi wolutami, kwiatami lilii oraz rogiem z kwiatami (w szczycie ramy).

Historia: Obraz należy do cyklu dziewięciu kompozycji ufundowanych przez jezuitów świdnickich w ramach trwającej kilkadziesiąt lat gruntownej barokizacji gotyckiego wnętrza kościoła w Świdnicy. Obrazy zamówiono w 1700 roku u dwóch śląskich malarzy: cztery u Knechtla oraz pięć u Johanna Jacoba Eybelwiesera Młodszego. Knechtel namalował swoje obrazy zapewne dość szybko, ale bogate ramy do nich sporządzono dziesięć lat później, przypuszczalnie dopiero wtedy, gdy wszystkie obrazy cyklu były gotowe.

Charakterystyka: Obraz należy do cyklu, który miał za zadanie zilustrować zasługi jezuitów w dziejach Kościoła Katolickiego przez ukazanie najwybitniejszych przedstawicieli zakonu. Wśród nich wyróżniali się dwaj bardzo młodzi jezuici nie będący męczennikami, ale wyjątkowo gorliwymi wyznawcami. Obok Polaka, św. Stanisława Kostki, którego wizerunek także uwzględniony został w świdnickim cyklu, szczególną popularność uzyskał św. Alojzy Gonzaga, urodzony w 1568 roku, pochodzący z wielkiego włoskiego rodu książąt Mantui. Przeznaczony przez rodzinę do kariery wojskowej, doskonale wykształcony i odznaczający się religijnością oraz bogatym życiem duchowym zdołał odrzucić proponowaną mu drogę światowego życia (co na obrazie symbolizuje odwrócona korona książęcą). W 1585 roku wstąpił do nowicjatu jezuitów, którego jednak nie ukończył z powodu przedwczesnej śmierci. Przebywał głównie w Rzymie nie zrywając więzi z rodzinnym księstwem. W czasie epidemii panującej w Rzymie uzyskał pozwolenie przełożonych na oddanie się posłudze chorym i wkrótce zarażony zmarł 21 czerwca 1591 roku. Beatyfikowany w 1605 roku, ogłoszony został świętym w 1726 roku i uznawany jest za patrona młodzieży, ministrantów i studentów. Obraz należy do wczesnego okresu twórczości Knechtla i w kompozycji przedstawienia widać jeszcze pewne echa rozwiązań manierystycznych. W świdnickiej kompozycji, mimo pewnego ożywienia, które wprowadza niespokojna poza świętego, Knechtel akcent położył przede wszystkim na ilustrację głębokiego życia duchowego i medytacji młodzieńczego świętego.