Św. Stanisław rzucający klątwę na króla Bolesława Śmiałego

Opis: Rama obrazu, o kształcie pionowego prostokąta, w swej zasadniczej części zbudowana jest ze stosunkowo szerokich listew, tak wyprofilowanych, że stwarzają iluzję większej niż faktyczna głębi ramy. Na zewnątrz i od wewnątrz ramy widoczne są wąskie profilowane listwy złocone ujmujące dwie wewnętrzne, szersze listwy w białym kolorze polerowanego gruntu: od strony malowidła, znacznie szerszą od następnej, wypukłą i ustawioną lekko ukośnie ku wewnętrznej krawędzi ramy oraz zewnętrzną, wąską, ustawiona płasko ku widzowi. Na obu tych listwach widać nałożone motywy ornamentalne: blisko narożników w granicach szerokości listew, płaskie, złote, z motywami wstęgi w układach w typie motywów tzw. regencyjnych, uzupełnionych ulistnionymi gałązkami. Przy bokach pionowych oraz przy krawędzi górnej ramy rozmieszczone na zewnątrz niej plastyczne, ażurowe „uszy” – zwoje liści akantu w białym kolorze polerowanego gruntu o dość suchej stylizacji (zachodzące miejscami na listwy ramy), przeplecione z odcinkami dość wąskiej, złotej, poprzecznie rowkowanej wstęgi o końcach zawiniętych wolutowo. Zwój ornamentu przy krawędzi górnej ukształtowany symetrycznie, na osi nieco podwyższony. Przy dolnej krawędzi ramy, po bokach umieszczone dwie częściowo ażurowe, biało-złote girlandy, których zewnętrzne końce podczepione są do dolnych końców zwojów przy bocznych krawędziach ramy. Girlandy niemal symetryczne, zbudowane ze zróżnicowanych liści i gałązek z kwiatami. Wewnętrzne końce girland doczepione są do symetrycznego kartusza nałożonego pośrodku dolnego odcinka ramy. Kartusz górą występuje na pole obrazu, a dołem sięga poniżej linii girland, mocno odstaje od powierzchni ramy. Jego zdobienia rozmieszczone wokół tarczy są plastyczne i ażurowe, a ich krawędź zewnętrzna jest nieregularna. W centrum biało-złotego kartusza osadzone jest owalne pole obwiedzione wąska profilowaną listwą. W polu tym na białym tle rozmieszczone zostały złote motywy: duży monogram „IHS” z krzyżem ustawionym na poziomej belce litery „H”, a poniżej monogramu płomieniste serce z wbitymi w nie trzema falistymi gwoźdźmi ukazanymi na tle płomieni. Poniżej pola owalnego pole poziome, zaokrąglone na końcach, w obramieniu z fryzu z perełek. W polu tym na czerwonym tle rozmieszczone złote litery „C.S.I.S.”. Oba pola obwiedzione są splątanymi ze sobą motywami dekoracyjnymi tworzącymi właściwy kartusz – widoczne są połączone ze sobą motywy architektoniczne (odcinki pękniętego przyczółka tworzone ze zredukowanego belkowania), ornamentalne (muszla na szczycie, „chusty” przewiązane pomiędzy innymi elementami, woluty, krótkie odcinki poprzecznie rowkowanej wstęgi) i roślinne (poskręcane liście akantu o ostrej stylizacji).

Historia: Niezwykle bogato zdobiona rama ujmuje wielkich rozmiarów obraz należący do rozmieszczonego na ścianach nawy cyklu poświęconego dwóm świętym patronom kościoła (i zarazem patronom krajów, z których się wywodzili): Stanisławowi biskupowi krakowskiemu i męczennikowi oraz Wacławowi księciu Czech i również męczennikowi. W ramę tu omawianą oprawiono obraz ilustrujący scenę z życia św. Stanisława. Cały cykl powstał z inicjatywy jezuitów, ale tylko ten jeden obraz i jego ramę sfinansowało kolegium w Świdnicy.

Charakterystyka: Decyzja o wykonaniu dla świdnickiej świątyni wielkich malowideł ilustrujących życie jej patronów była oczywista ze względu na obecny w tym kościele żywy kult liturgiczny wymienionych świętych. Jezuici, nie mogąc ze względu na trudności finansowe zlecić wykonania wszystkich niezbędnych dzieł ufundowali tylko jedno, dając tym samym przykład dla kolejnych potencjalnych inwestorów dalszych zleceń. Prawdopodobnie po to, aby pokazać, że osoby czy instytucje zostaną odpowiednio docenione, a pamięć o ich szczodrobliwości będzie trwała dzięki widocznym znakom, przewidzieli w programie prac obecność herbów na ramach obrazów. O ile taka była faktycznie motywacja jezuitów – zachęcenie fundatorów poprzez swoistą „reklamę” – to trzeba przyznać, że przyniosło to pozytywny skutek, a tarcze herbowe są wyjątkowo okazałe. Wydaje się, że omawiany tu obraz mógł zostać wykonany jako pierwszy zaraz po 1710 roku, tuż po zakończeniu prac nad inną serią nieco mniejszych kompozycji przeznaczonych na ściany nawy głównej: owalnych malowideł przedstawiających w większości świętych jezuickich. Omawiane tu wielkie malowidło prostokątne mogło być rodzajem poglądowego wzoru dla chętnych do wyłożenia środków na kolejne obrazy i ramy. Godło na tarczy pośrodku kartusza przedstawia znak Towarzystwa Jezusowego, przyjęty przez jego założyciela św. Ignacego Loyolę. Stosowany już w średniowieczu nie był dosłownie herbem, stanowił rodzaj manifestacji wiary z zbawczą moc Chrystusa. Przedstawiony w owalnym polu monogram z liter „IHS”, najczęściej tłumaczony jako skrót słów „Iesus Hominum Salvator” („Jezus Zbawcą Ludzi”) uzupełniony jest przedstawieniami krzyża i gorejącego serca z trzema gwoździami przypominającymi o krwawej Męce Pańskiej. Widoczne pod tym wyobrażeniem litery „C. S. I. S.” należy interpretować jako skrócony do pierwszych liter napis identyfikujący konkretnego fundatora: „Collegium Societatis Iesu Svidnicense”, czyli „Kolegium Towarzystwa Jezusowego ze Świdnicy”. Zawieszenie w nawie chyba ostatniego obrazu z serii nastąpiło w 1725 roku lub niewiele później, a przez poprzednie lata przypuszczalnie kończono wymagające ogromnego nakładu pracy ramy i herby. Daje to podstawę do stwierdzenia, że zwieńczenie wieloletnich starań jezuitów o wykonanie wielkich malowideł przypadło na czas pełnienia funkcji rektora Kolegium (1720-1728) przez Lauretiusa Mosera. Pochodzący z Czech, znakomity teolog ale też zdolny administrator, zrobił w Towarzystwie Jezusowym szybką i błyskotliwą karierę, uzasadnioną jednak wybitnymi zdolnościami. Już w dwa lata po złożeniu ślubów został mianowany przełożonym w Świdnicy. Uchodziła ona za trudną placówkę, zarówno ze względu na prowadzenie misji wśród miejscowych protestantów, jak i z powodu uciążliwych i kosztownych prac przy ozdobie kościoła. Moser był następnie przełożonym w Kolegium w Głogowie i tam, w 1730 roku, zmarł w wyniku obrażeń doznanych po tragicznym wypadku. Mógł mieć jednak satysfakcję, że za jego czasów dobiegła końca w Świdnicy trudna akcja fundacji do nawy wielkich obrazów poświęconych patronom świątyni.